About this Recording
8.572344 - Pupils of Chopin - MIKULI, K. / TELLEFSEN, T.D.A. / FILTSCH, C. / GUTMANN, A. (Rutkowski)
English  Polish 

Karol Mikuli (1819–1897)

Karol Mikuli, Polak mołdawskiego pochodzenia, urodził się 20 października 1819 roku w Czerniowicach na Bukowinie. Jako dziecko uczył się gry na fortepianie u koncertującego pianisty Franciszka Kolberga. W 1839 roku rozpoczął studia medyczne w Wiedniu. Poznał tam wiele prominentnych postaci ze świata muzyki, m.in. Edwarda Hanslicka. W 1844 roku przybył do Paryża, w którym przez kolejne cztery lata doskonalił swe umiejętności pianistyczne pod kierunkiem Fryderyka Chopina. Dość szybko stał się jego ulubionym uczniem, a wkrótce również jednym z najbliższych przyjaciół. Chopin powierzał Mikulemu przepisywanie swoich kompozycji przed oddaniem do druku, często też Mikuli był pierwszym słuchaczem jego dzieł. W latach 1847–1858 koncertował na terenie Francji, Austrii, Rumuni i Polski, ze szczególnym zamiłowaniem wykonując kompozycje Chopina. Pomimo wielkich sukcesów w 1858 roku zrezygnował z kariery pianistycznej i objął stanowisko dyrektora Konserwatorium Galicyjskiego Towarzystwa Muzycznego we Lwowie. Udzielał lekcji w zakresie teorii oraz gry na fortepianie, ciesząc się wielką sławą i uznaniem. Wśród uczniów Mikulego wymienić można tak znakomitych pianistów jak: Aleksander Michałowski, Maurycy Rosenthal czy Raul Koczalski. Zmarł we Lwowie 21 maja 1897 roku.

Mikuli pozostawił po sobie ok. 40 opusów, wśród których dominują kompozycje solowe i kameralne. Jest też autorem kilku transkrypcji dzieł Chopina na chór i zespół instrumentalny. Większość z jego dzieł utrzymana jest w późnym stylu brillant, niewolnym jednak od wpływów gęstej Lisztowskiej faktury. Mikuli jest również autorem kilku prac teoretycznych oraz redaktorem zbiorowego wydania dzieł Chopina. Polonez g-moll op. 8 nr 1 w charakterze jak i sposobie prowadzenia narracji stanowi wyraźne nawiązanie do Poloneza fis-moll op. 44 Fryderyka Chopina. Polonez As-dur op. 8 nr 2 —znacznie bardziej rozwinięty pod względem fakturalnym—stylistycznie bliższy jest poetyce Franciszka Liszta. Dix pieces pour Piano op. 24, liv. dedykowane Hanslickowi stanowią typowy przykład twórczości Mikulego. Podobnie jak w pozostałych swych kompozycjach Mikuli daje pianiście możliwość popisania się zarówno wirtuozerią (Etude H-dur, Impromptu g-moll) jak i dbałością o piękno dźwięku (Cantilene Es-dur).
Małgorzata Krzyżanowicz

 

Thomas Dyke Ackland Tellefsen (1823–1874)

Thomas Dyke Ackland Tellefsen opuścił Norwegię w 1842 roku, aby studiować muzykę w Paryżu. Jego pierwsze spotkanie z Chopinem miało miejsce w listopadzie 1844, do którego uczęszczał na lekcje do maja 1847. Został kopistą Chopina, który chciał, aby Tellefsen urzeczywistnił jego plany napisania szkoły pianistycznej; planów nigdy nie zrealizowanych. Po śmierci Chopina, Tellefsen zaczął uczyć, co rozsławiło jego imię jako pedagoga. W latach 1850-tych zapracował na miano wirtuoza odnosząc sukcesy na koncertach we Francji, Anglii oraz Skandynawii. Dorastając zdobył obszerną wiedzę na temat muzyki barokowej oraz tradycji Bacha. Wiedza ta była przez Tellefsena szeroko wykorzystywana podczas pobytu w Paryżu w latach pięćdziesiątych, gdzie popierał powrót do wcześniejszych tradycji muzycznych.

Do dzieł Tellefsena zalicza się dwa koncerty fortepianowe, pięć dużych dzieł kameralnych, kilka nokturnów, walce oraz mazurki na fortepian. Pomimo tego, że Quatre mazurkas op. 3 (1849) wykazują podobieństwo z chopinowskimi mazurkami, Tellefsen pozostawił ślad własnej stylistyki. Podobnie do Chopina, który wcielał elementy polskiej muzyki ludowej do swoich dzieł, Tellefsen inkorporował motywy norweskiej muzyki ludowej do niektórych mazurków. Mazurki nr 2 oraz 3 posiadają motywy melodyczne oraz kadencje, które są często wykorzystywane w norweskim tańcu ludowym springar. La petite Mendiante, op. 23 (1858) jest oparta na dwutaktowym motywie płynnych ósemek. W Impromptu g-moll op. 38 (1872) już od pierwszych taktów przeważa motyw oparty na rytmie punktowanym. W kontrastującym cantabile motyw ten jest dalej rozwijany.
Ingrid Loe Dalaker

 

Carl Filtsch (1830–1845)

Carl Filtsch jest jedną z zapomnianych osobowości XIX wieku. „Jeśli ten chłopiec zdecyduje się koncertować,” powiedział Liszt, „będę musiał zamknąć interes”. Niewielu może poszczycić się tak wspaniałym dzieciństwem jak Filtsch. Kiedy miał 6 lat rozpoczął karierę pianistyczną dając koncerty w rodzinnej Transylwanii. Niedługo potem opuścił dom, aby studiować muzykę we Wiedniu. „Jak tylko mój ojciec i ja zdjęliśmy futra i płaszcze”, pisał, „popędziliśmy do sławnego Mittaga…Nim stałem się jego uczniem zaopiekował się mną Wieck (ojciec Klary)”. W wieku 10 lat Carl opuścił stolicę Austrii po debiucie na dworze cesarskim. W grudniu 1841 roku, Carl i jego brat Joseph zamieszkali w Paryżu, gdzie Carl pobierał lekcje u Chopina przez półtora roku. W recenzji pożegnalnego występu we Francji „Monde musical” porównał go z Mozartem, dodając: „takiego pamiętamy Liszta sprzed 20 lat”. W Anglii, gdzie następnie przeprowadzili się bracia, krytycy byli jeszcze bardziej wylewni „trzeba przyznać, że uczeń  przerósł mistrza”. Kiedy Carl i Joseph wrócili do Wiednia, Carl zachorował oczekując w teatrze na premierę Konzertstück na fortepian i orkiestrę, którego był kompozytorem. Filtscha przewieziono do Wenecji, aby wracał do zdrowia w domu swojej protektorki, gdzie zmarł na zapalenie otrzewnej. Nie miał jeszcze piętnastu lat. Przed śmiercią, Carl Filtsch publikował swoje kompozycje na fortepian, wśród których odnajdujemy Les premières pensées musicales składające się zRomansa bez słów, Barkaroli oraz Mazurka. Krótko po śmierci kompozytora Joseph przedstawił trzy inne kompozycje, które są tutaj zaprezentowane: Impromptu Ges-dur skomponowane pod okiem Chopina, Impromptu b-moll  (oryginalnie zatytułowane „Scherzo”) napisane dla Chopina po wyjeździe z Paryża oraz Pożegnanie Wenecji (Adieu!).
Ferdinand Gajewski

 

Adolf Gutmann (1819–1882)

Adolf Gutmann urodził się 12 stycznia 1819 r. w Heidelbergu. W 1834 r. przybył do Paryża by doskonalić swe umiejętności pianistyczne pod kierunkiem Chopina. Wkrótce stał się ulubionym jego uczniem i koncertującym pianistą; adresatem dedykacji Scherza cis-moll op. 39. W paryskiej Salle Pape 3 marca 1838 r. wystąpił wspólnie z Chopinem, Zimmermanem i Alkanem, wykonując Allegretto i Finał VII Symfonii A-dur Beethovena w układzie na 8 rąk i 2 fortepiany według transkrypcji Alkana. Obok Fontany, Gutmann był głównym kopistą dzieł Chopina. Należał do najbliższego otoczenia mistrza. Z poświęceniem towarzyszył Chopinowi w ostatnich chwilach życia. W 1866 r. podjął podróż do Egiptu, Syrii i Palestyny. Po wojnie francusko-pruskiej (1870/71) przeniósł się do Florencji. W 1880 r. osiadł w La Spezii (Liguria) i tam zmarł 22 października 1882 r.

Publikowana twórczość Gutmanna obejmuje 55 opusów (op. 6–60) reprezentujących większość gatunków i form XIX wiecznej muzyki fortepianowej. Kompozycje te, choć nie należą do dzieł wybitnych, w XIX w. cieszyły się uznaniem i były chętnie wydawane przez znaczące oficyny niemieckie, francuskie, włoskie, angielskie i in. Większość z nich wpisuje się w nurt muzyki salonowej, kantylenowej, o znamionach późnego stylu brillant. Z czasem utwory te zostały zapomniane. Gutmann jako kompozytor debiutował w 1843 r. Fantaisie sur des Motifs d’Oberon op. 6. Za jego życia dużą popularnością cieszył się zbiór Dix Etudes caracteristiques de Concert op. 12 dedykowany Chopinowi. Nokturn As-dur op. 8 nr 1 stanowi wyraźne nawiązanie do stylu Chopina. Utwór kształtuje kantylena w partii prawej ręki, której towarzyszą akordy melodyczne w sferze akompaniamentu. Nokturn As-dur—podobnie jak Nokturn Des-dur, drugi z tego opusu—w swojej fakturze i charakterze jest typowy dla twórczości Gutmanna. Boléro c-moll op. 35 jest również inspirowane twórczością mistrza, a zwłaszcza Chopinowskim Bolerem C-dur op. 19. Ten hiszpański taniec ludowy na przełomie XVIII i XIX w. rozpowszechnił się w Europie i był chętnie podejmowany zarówno przez kompozytorów oper, jak również muzyki instrumentalnej. Le Réveil des Oiseaux, idylle op. 44 to jeden z wielu utworów o programowym tytule. Ptaki inspirowały Gutmanna także jako artystę malarza—obok kwiatów, gromady tropikalnych, pstrokatych ptaków, stanowiły główny temat jego malarstwa olejem na jedwabiu. Charakter brzmieniowy, tak Pobudki ptaków, jak też kilku innych kompozycji Gutmanna (np. Etiud op. 12), zwiastuje nowy kierunek w muzyce—impresjonizm.
Ewa Sławińska-Dahlig


Close the window